گزیده کلیات سعدی شیرازی “شامل بوستان، گلستان، غزلیات، رباعیات، قطعات و قصاید”

شیخ مصلح ‏الدّین سعدى شیرازى، شاعر، نویسنده و متفکّر بزرگ از شخصیتهاى بارز ادبى ایران است که نه تنها در مورد زبان فارسى از شهرتى کم نظیر بر خوردار مى‏ باشد،بلکه در خارج از ایران و در عرصه‏ ى ادبیات جهان چهره ‏اى شناخته شده و آشناست و درواقع بزرگترین شاعرى است که بعد از فردوسى در ادبیات فارسى درخشیده و هنوز هم مى‏ درخشد.

سعدى در نخستین سالهاى دهه اول قرن هفتم هجرى قمرى و به تعبیر خودش در میان خاندانى که « همه از عالمان دین بودند» ، در شیراز به دنیا آمد. البته تاریخ ولادت وى را به قرینه‏ ى سخن او در گلستان مى‏توان حدود سال ۶۰۶ هجرى دانست. سعدى از ایام کودکى تحت تربیت پدرش قرار گرفت و از هدایت و نصیحت او برخوردار گشت و براى ادامه‏ ى تحصیل به بغداد رفت و در مدرسه‏ ى معروف نظامیّه‏ ى آن شهر که دارالعلم یا دانشگاه روزگار وى بشمار مى ‏رفت، به ادامه‏ ى تحصیل پرداخت.

بعد از سالهاى تحصیل در بغداد و استفاده از درس بزرگترین مدرسان و مشایخ عهد،سعدى سفرهاى طولانى خود را در مسیر عراق، حجاز و شام و لبنان و روم آغاز کرد و به روایتى از هندوستان و آسیاى صغیر و آذربایجان دیدن کرد و در خلال همین مسافرتها بود که ضمن اندوختن تجربیات ارزنده، با شخصیتهایى چون مولانا جلال‏ الدّین محمدبلخى «مولوى»، امیر خسرو دهلوى، همام تبریزى و شیخ صفى‏ الدین اردبیلى ملاقات نمود. همان طور که خودش در زیر اشاره کرده به مناطق مختلف جهان سفر کرده ، با هرکس روزگار بسر برده و به هر گوشه ‏اى بهره‏مند شده و از هر خرمنى خوشه ‏اى برگرفته است.

در اقصاىِ عالم بگشتم بسى

 به سر بردم ایّام با هر کسى

تَمَتُّع به هر گوشه‏ اى یافتم

 ز هر خرمنى خوشه ‏اى یافتم

*  *  *

و سرانجام در اواسط قرن هفتم به هنگامى که اتابک ابوبکر سعدبن زنگى، حاکم فارسبود با توجه به دلبستگى زیادى که به زادگاه خود داشت، به شیراز مراجعت کرد.یک بار نیزسفرى به مکّه کرد واز راه تبریز به شیراز بازگشت و در این سفر بود که با شمس‏الدّینصاحب دیوان و برادرش عطاملک جوینى ملاقات نمود. در واقع این سفرها که در حدودسال ۶۲۱ آغاز شد، در سال ۶۵۵ با بازگشت به شیراز پایان یافت. در مراجعت به شیراز
سعدى در شمار نزدیکان سعدبن زنگى در آمد. بنظر مى‏رسد که تخلّص «سعدى» نیز بهسبب انتساب این استاد سخن به سعدبن زنگى (۶۵۸-۶۲۳ ه.ق) از اتابکان سلغرى وفرمانرواى فارس است، چرا که خود در بوستان چنین گفته است:

سعدى که گوى بلاغت ربود

 در ایّام بوبکر بن سعد بود

و در جاى دیگرى خطاب به او چنین سروده است:

هم از بخت فرخنده فرجام توست

 که تاریخ سعدى در ایّام توست

*  *  *

ولى نکته‏ ى حائز اهمیت این است که سعدى هرگز یک شاعر دربارى نشد، بلکه زندگى رابا آزادى و ارشاد و خدمت به خلق گذرانید.